Dwa lata po powrocie Donalda Tuska do władzy, Polska staje przed jednym z najbardziej ryzykownych zobowiązań finansowych w swojej współczesnej historii. Program SAFE, prezentowany przez wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza w kategoriach „lidera bezpieczeństwa” i „historycznego sukcesu”, przy bliższej analizie jawi się jako mechanizm, który może trwale ograniczyć suwerenność Polski.
Entuzjazm rządu, chwalącego się faktem bycia „pierwszym” w kolejce po unijne pieniądze, pomija fundamentalne pytania o koszty, warunki oraz konstytucyjną legalność tego przedsięwzięcia. Również narracja Komisji Europejskiej, jakoby Polska została szczególnie wyróżniona jako „największy beneficjent” SAFE, daleka jest od prawdy, ponieważ to jest pożyczka i to udzielona na zasadach, co najmniej wątpliwych.
Finansowa pętla na dekady
Zaciągnięcie przez Polskę pożyczki w wysokości niemal 44 miliardów euro, czyli około 185-190 miliardów złotych, to jest zobowiązanie, które obciąży budżet państwa na cztery dekady. Podczas gdy inne kraje UE podchodzą do SAFE z dużą ostrożnością – Rumunia pożycza 17 mld, Włochy 15 mld, a Litwa jedynie 6 mld euro, Polska decyduje się na kwotę gigantyczną, niemal trzykrotnie większą od drugiego w kolejności beneficjenta. Co najbardziej uderza w tej strategii, to fakt, że Niemcy, a więc główny architekt polityki europejskiej, w ogóle nie biorą udziału w tym programie jako pożyczkobiorca, ograniczając się jedynie do roli „obserwatora”. Koniec końców, w sensie politycznym i finansowym, mogą się okazać największym beneficjentem w gospodarczym osłabieniu państwa, które wbrew ich intencjom, rośnie im pod nosem w siłę.
Analiza historyczna przypadków Grecji, Włoch czy Irlandii pokazuje, że unijne mechanizmy ratunkowe i pożyczkowe rzadko są darmowe, a ich rola polityczna jest ważniejsza, niż finansowa. We wszystkich tych przypadkach, wsparcie UE wiązało się z presją polityczną w której kluczową rolę odgrywały właśnie Niemcy. Choć Polska pozostaje poza strefą euro, mechanizm SAFE wprowadza tzw. mechanizm warunkowości. Oznacza to, że Komisja Europejska zyskuje realne narzędzie nacisku na polską politykę wewnętrzną i fiskalną. Wypłata kolejnych transz na modernizację armii będzie uzależniona od spełnienia arbitralnie ocenianych kryteriów, co w praktyce oznacza oddanie kluczy do polskiego bezpieczeństwa w ręce urzędników z Brukseli.
Podpis pod „aktem oskarżenia”?
Kontrowersje budzi nie tylko skala długu, ale sposób jego zaciągnięcia. Rząd planuje podpisanie umowy w piątek, 8 maja, całkowicie ignorując weto Prezydenta RP Karola Nawrockiego. Więcej, zgodnie z art. 89 Konstytucji, zobowiązania o takiej skali, stanowiące „znaczące obciążenie państwa pod względem finansowym”, wymagają ratyfikacji ustawowej i zgody głowy państwa. Rząd Tuska postanowił to zignorować, a KE nawet nie próbuje zweryfikować tego, czy posiada on legitymację prawną do zaciągnięcia pożyczki.
Rządowa strategia „faktów dokonanych” opiera się na uchwale Rady Ministrów, na mocy której podpisy złożą ministrowie Kosiniak-Kamysz i Domański, a nie premier Donald Tusk. Nie pierwszy raz premier Donald Tusk uchyla się od wzięcia odpowiedzialności za decyzje, które mogą być dla niego kosztowne politycznie. W tym konkretnym przypadku, przy wszystkich wątpliwościach opisanych powyżej, Tuskowi chodzi również o uniknięcie odpowiedzialności karnej i konstytucyjnej w przyszłości.
Już na pierwszy rzut oka, duże wątpliwości budzi szybkość, z jaką KE zatwierdziła polski wniosek. Podczas gdy inne procedury w ważnych sprawach np. wsparcia po powodzi w 2024 roku, potrafią trwać miesiącami, tutaj wszystko odbyło się błyskawicznie. Rodzi to podejrzenia, że Brukseli zależy na szybkim „przypięciu” Polski do unijnego mechanizmu dłużnego, zanim spór kompetencyjny w kraju zostanie rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny.
Kupowanie kota w worku
Zdumiewający jest poziom braku transparentności wokół umowy. Pełnomocnik rządu ds. SAFE, Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, przyznała w Radio ZET wprost, że szczegółowe parametry finansowe, w tym ostateczne oprocentowanie i koszty pożyczki, będą znane dopiero po zawarciu konkretnych kontraktów. Tym samym, Polska decyduje się na zaciągnięcie miliardowego długu, nie znając jego realnej ceny w momencie podpisywania ramowego dokumentu.
Dodatkowo, lista projektów zbrojeniowych, które mają zostać sfinansowane z tych środków, pozostaje niejawna. Choć MON wymienia medialnie brzmiące programy, takie jak „SAN” czy „Piorun”, ostateczna decyzja o tym, co zostanie sfinansowane, należy do Komisji Europejskiej. I właśnie ten wątek, podniesiony zresztą w uzasadnieniu prezydenta Nawrockiego do weta, jest w sumie najważniejszy. Nikt nie upoważnił rządu do przekazania kluczowych kompetencji dotyczących bezpieczeństwa Polski innym organizacjom międzynarodowym. Zgodnie z zasadą warunkowości dot. SAFE, Polska armia stanie się zakładnikiem unijnej biurokracji, która może blokować strategiczne zakupy, jeśli nie będą one współgrać z interesami przemysłowymi największych państw Unii, przede wszystkim Niemiec i Francji.
Donald Tusk zrzucił maskę i nawet już nie udaje, że jego celem jest podporządkowanie Polski interesom i wpływom jego niemieckich protektorów. Jego rząd, zamiast suwerennej polityki zbrojeniowej finansowanej z własnych zasobów lub obligacji, wybrał drogę warunkowego kredytu, który może stać się narzędziem dominacji fiskalnej i politycznej nad Warszawą na blisko pół wieku. A może już na zawsze…