Polska utrzymuje rating inwestycyjny, ale kolejne decyzje międzynarodowych agencji pokazują narastające obawy o stan finansów publicznych. Rosnący deficyt, zadłużenie i koszty obsługi długu stawiają rząd Donalda Tuska przed coraz trudniejszym wyzwaniem.
Jeszcze niedawno wysokie tempo wzrostu gospodarczego było jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za stabilnością polskich finansów. Dziś nie wystarcza już do rozwiania wątpliwości międzynarodowych instytucji oceniających wiarygodność kredytową państwa. Agencje ratingowe coraz wyraźniej wskazują na pogarszającą się sytuację budżetową i brak przekonującego programu ograniczania deficytu.
Kolejne ostrzeżenie dla Polski
Kilka dni temu agencja S&P Global Ratings utrzymała długoterminowy rating Polski w walutach obcych na poziomie A-, ale zmieniła jego perspektywę ze stabilnej na negatywną. Jednocześnie obniżyła ocenę zobowiązań w złotych z A do A-. Tego samego dnia Morningstar DBRS obniżyła rating Polski do A (low). Wcześniej zastrzeżenia do kondycji finansów publicznych zgłaszały również Fitch i Moody’s.
„Agencje ratingowe coraz wyraźniej wskazują na pogarszającą się sytuację budżetową i brak przekonującego programu ograniczania deficytu”.
Decyzje te nie oznaczają, że Polska utraciła zdolność do obsługi zadłużenia. Rating A- pozostaje oceną inwestycyjną. Negatywna perspektywa sygnalizuje jednak możliwość dalszego pogorszenia oceny w przyszłości.
Szczególnie istotna jest decyzja S&P dotycząca długu w złotych. Dotychczas zobowiązania w krajowej walucie były oceniane wyżej niż zadłużenie walutowe. Zrównanie obu ocen pokazuje, że agencja coraz ostrożniej podchodzi do ryzyka związanego z polskimi finansami.
Dług publiczny może przekroczyć 70 proc. PKB
Największym problemem pozostaje tempo wzrostu zadłużenia. Według prognoz Fitch dług sektora instytucji rządowych i samorządowych ma wzrosnąć z 59,7 proc. PKB w 2025 roku do 72,7 proc. w 2028 roku. Równie niepokojące są przewidywania dotyczące deficytu. Agencja szacuje go na 6,9 proc. PKB w 2026 roku, 6,7 proc. w 2027 roku i 6,1 proc. w 2028 roku.
Oznacza to, że nawet przy stosunkowo dobrej koniunkturze gospodarczej Polska będzie przez kolejne lata wydawać znacznie więcej, niż wynoszą dochody sektora publicznego.
Problemem stają się również koszty obsługi zadłużenia. W projekcie budżetu na 2027 rok przewidziano na ten cel około 107 mld zł. To środki, których nie będzie można przeznaczyć na inne potrzeby państwa bez zwiększenia dochodów lub dalszego zadłużania.
Wydatki rosną szybciej niż możliwości budżetu
Agencje ratingowe zwracają uwagę, że pogorszenie finansów publicznych nie wynika wyłącznie z konieczności zwiększania wydatków na obronność. Znaczenie mają również transfery społeczne, finansowanie ochrony zdrowia, wynagrodzenia w sektorze publicznym oraz rosnące koszty odsetkowe.
„Nawet przy stosunkowo dobrej koniunkturze gospodarczej Polska będzie przez kolejne lata wydawać znacznie więcej, niż wynoszą dochody sektora publicznego”
Morningstar DBRS wskazała, że wzrost wydatków nie został w pełni zrównoważony dodatkowymi dochodami państwa. W rezultacie utrwala się deficyt strukturalny, którego ograniczenie wymaga zmian wykraczających poza jednorazowe oszczędności.
Zastrzeżenia dotyczą również części zadłużenia powstającej poza budżetem państwa, między innymi za pośrednictwem funduszy Banku Gospodarstwa Krajowego. Dług liczony według metodologii unijnej obejmuje szerszy zakres zobowiązań niż krajowa definicja stosowana przy konstytucyjnym limicie 60 proc. PKB.
Wybory w 2027 roku utrudnią naprawę finansów?
W ocenach agencji powraca także problem politycznych ograniczeń. Fitch wskazuje na brak wiarygodnego planu konsolidacji fiskalnej, natomiast S&P zwraca uwagę na trudności w przeprowadzaniu zmian ustawowych oraz napięcia między rządem a prezydentem.
„Oceny agencji ratingowych mają znaczenie przede wszystkim dla inwestorów kupujących obligacje skarbowe. Im większe ryzyko przypisują oni państwu, tym wyższego oprocentowania mogą oczekiwać za pożyczanie mu pieniędzy”
Analitycy nie spodziewają się istotnego ograniczenia deficytu przed wyborami parlamentarnymi w 2027 roku. S&P prognozuje, że w 2026 i 2027 roku wyniesie on około 7,1 proc. PKB.
W praktyce oznacza to, że poprawa kondycji finansów publicznych może zostać odłożona na kolejne lata, podczas gdy zadłużenie i związane z nim koszty będą nadal rosły.
Co oznacza pogorszenie ratingu dla Polaków?
Oceny agencji ratingowych mają znaczenie przede wszystkim dla inwestorów kupujących obligacje skarbowe. Im większe ryzyko przypisują oni państwu, tym wyższego oprocentowania mogą oczekiwać za pożyczanie mu pieniędzy. Nie oznacza to automatycznego wzrostu rat kredytów czy natychmiastowego osłabienia złotego. Pogarszająca się wiarygodność finansowa kraju może jednak z czasem wpływać na koszty pozyskiwania kapitału w całej gospodarce.
Polska wciąż dysponuje istotnymi atutami. Agencje podkreślają odporność gospodarki, jej zróżnicowaną strukturę oraz relatywnie dobre perspektywy wzrostu. S&P zakłada średnie tempo wzrostu PKB na poziomie około 3 proc. w latach 2027–2029. Nie zmienia to jednak zasadniczego problemu: przy wysokim deficycie i szybko rosnącym zadłużeniu sama dobra koniunktura może nie wystarczyć do ustabilizowania finansów państwa.

