Największy polityczny problem Koalicji Obywatelskiej nie polega dziś tylko na tym, że w lokalnych strukturach jej obozu pojawiła się osoba skazana w sprawie o potwornym ciężarze moralnym. Największy problem polega na dziwnym odruchu wyparcia, spóźnionej panice, próbie sprowadzenia wszystkiego do „prywatnej sprawy” i na głuchej ciszy ze strony premiera Donalda Tuska. Pikanterii dodaje fakt, że to nie pierwsze przypadki pedofilii w szeregach KO.
Afera pedofilska w KO, to nie tylko koszmar o charakterze kryminalnym. To także test wiarygodności państwa – które zwiodło również za czasów PiS, gdy te sprawy się działy, mediów prorządowych – które udają, że nic się nie stało, a także całej partii Donalda Tuska. To jest test, którego główna partia rządząca na razie nie zdaje.
To nie jest prywatna sprawa
W sprawie z Kłodzka najłatwiej byłoby powiedzieć, że to jednostkowa zbrodnia i nie wolno jej upartyjniać, ponieważ odpowiedzialność ponoszą konkretni sprawcy. I oczywiście, na poziomie karnym to prawda, bo odpowiedzialność karna nie jest zbiorowa. Nie można zbrodni jednej czy dwóch osób automatycznie przypisywać całej partii.
Tyle że polityka nie kończy się na kodeksie karnym. Polityka zaczyna się tam, gdzie pojawia się pytanie o standardy, reakcję, czujność, odpowiedzialność za własne zaplecze i za sposób, w jaki obóz władzy reaguje na moralny wstrząs. Gdyby podobna sytuacja miała miejsce w Prawie i Sprawiedliwości, wszystkie media – łącznie z międzynarodowymi – nie zajmowałyby się niczym innym. Najlepszym przykładem jest Kościół, który był w Polsce niewybrednie atakowany, mimo skruchy i konkretnych działań naprawczych. Tu jednak nie było „zmiłuj się”.
Afera pedofilska w KO jest politycznym lustrem. A w tym lustrze Donald Tusk i jego formacja nie widzą dziś twarzy „lepszej polityki”. Widzą twarz obozu, który bardzo lubi mówić o standardach, dopóki standardy nie zaczynają boleć jego samego.
Dlatego problem KO nie polega wyłącznie na tym, że była lokalna działaczka tej formacji została uwikłana w sprawę, która budzi powszechne obrzydzenie. Problem KO polega na tym, że z materiałów, wypowiedzi i reakcji wyłania się obraz środowiska, które najpierw nie chciało widzieć, potem nie chciało mówić, a na końcu zaczęło nerwowo odcinać się od wszystkiego, co jeszcze wczoraj było politycznie użyteczne. Całkiem inna sprawą jest to, że w mediach opublikowano już kilkanaście przypadków ludzi związanych z KO, którzy mieli problemy z pedofilią.
Redaktor naczelny Innej Polityki Robert Bagiński mówił o tym na antenie Telewizji Republika, podkreślając, że Koalicja Obywatelska jest jedyną partią w Polsce, gdzie poziom uwikłania jej działaczy w sprawy pedofilskie jest tak duży.
Coś jest w tej partii, mają jakiś szczególny wabik, że ci wszyscy źli ludzie, postacie odrażające, lgną właśnie do Koalicji Obywatelskiej. Energie się tu przyciągają, a te odrażające postacie wiedzą, że w KO mają swoje miejsce
– mówił redaktor Bagiński.
Wiedzieli wszyscy. Ręka rękę myje!
Wątpliwości jest wiele, bo jeśli w lokalnym środowisku – jak wynika z opisywanych relacji – „szeptano” o sprawie od dawna, a w mieście krążyły poważne podejrzenia, bo mąż kobiety już wcześniej był obciążony zarzutami, to jakim prawem sama zainteresowana pełniła ważną funkcję w strukturach obok bliskiej współpracowniczki obecnego premiera wicemarszałek Moniki Wielichowskiej. Kobieta pełniła istotną funkcję przy komitecie wyborczym tego polityka. To oznacza, że nie mamy do czynienia wyłącznie z pechem wizerunkowym. Mamy do czynienia z kompromitacją mechanizmów politycznej selekcji i elementarnej ostrożności.
W polityce nie wystarczy powiedzieć po wybuchu afery, że „to prywatne decyzje członków partii, za które ugrupowanie nie bierze odpowiedzialności”. Taka formuła może i brzmi poprawnie z punktu widzenia prawniczej asekuracji, ale politycznie jest katastrofalna. Bo obywatel słyszy wtedy jedno: kiedy wszystko działało, człowiek był „nasz”; kiedy wybuchł skandal – nagle stał się prywatny, obcy, nieznany, wymazany ze zbiorowej pamięci. rzecz w tym, że takich ludzi nie powinno być nigdzie!
I właśnie dlatego afera z Kłodzka tak mocno uderza w wizerunek Donalda Tuska i całej Koalicji Obywatelskiej. Nie dlatego, że można uczciwie postawić tezę o jakiejś partyjnej odpowiedzialności za przestępstwa w sensie karnym. Tego stawiać nie wolno. Ale dlatego, że wizerunek KO od lat budowany jest na moralnej wyższości, na przekonaniu, że „my jesteśmy inni”, bardziej europejscy, bardziej standardowi, bardziej wyczuleni na nadużycia, bardziej nowocześni, bardziej cywilizowani. Gdy więc pojawia się sprawa tak odrażająca, a do tego zahaczająca o lokalne struktury i polityczne znajomości, każde opóźnienie, każda półcisza, każde nerwowe czyszczenie zdjęć i każdy unik brzmią podwójnie fałszywie.
Bronić pedofila, a nie dziecka…Tak działa państwo PiS. Obrzydliwe
– pisała na X dwa lata temu wicemarszałek Wielichowska, nie mając skrupułów w oskarżaniu całej partii.
A sprawa z Kłodzka była łatwopalna od początku
Najbardziej niszczące dla KO nie są dziś nawet same fakty sądowe, lecz rama interpretacyjna, która ukształtowała się w sieci. Mamy do czynienia z „parasolem milczenia”, z ochroną własnych i z próbą przeczekania tematu. I nawet jeśli część tego obiegu była sztucznie wzmacniana, nawet jeśli – jak pokazuje analiza reakcji w internecie – dyskusja nosi ślady koordynacji, kopiowania przekazu i masowego dopalania zasięgów, to nie zmienia jednej rzeczy, że skuteczna propaganda zawsze żeruje na realnej słabości. Bot nie wymyśla kryzysu z niczego. Bot podkręca to, co politycznie już jest łatwopalne.
Nie to, że Tusk odpowiada za zbrodnię z Kłodzka. To byłoby nieuczciwe. Ale to, że Tusk i jego formacja bardzo chętnie używają wysokiego moralnego tonu wtedy, gdy sprawa jest daleka, wygodna albo wpisuje się w szerszą narrację geopolityczną, natomiast tracą język, refleks i determinację wtedy, gdy odór skandalu unosi się nad własnym obozem.
W lutym premier mówił, że „każdy przyzwoity człowiek powinien wykluczać jakiekolwiek relatywizowanie kwestii pedofilii”. Trudno się z tym nie zgodzić. Ale właśnie dlatego pytanie wraca ze zdwojoną siłą w marcu. Pojawia się bowiem pytanie: czy ta zasada obowiązuje zawsze, czy tylko wtedy, gdy nie dotyczy ludzi z politycznego sąsiedztwa?
Wizerunkowo KO wpada tu w pułapkę, z której bardzo trudno wyjść samym oburzeniem na przeciwników. Bo to nie PiS stworzył problem reakcji lokalnych struktur. To nie prawica stworzyła pytania o to, kto wiedział, kiedy wiedział i dlaczego nie zapaliła się czerwona lampka. To nie opozycja wymyśliła fakt, że osoba obciążona tak ciężkim cieniem mogła jeszcze pełnić funkcję pełnomocnika komitetu wyborczego. Oczywiście polityczni przeciwnicy wykorzystali sprawę bez litości, momentami brutalnie, momentami propagandowo, momentami po bandzie. Ale polityka właśnie tak działa. Jeśli dajesz przeciwnikowi gotową amunicję, nie możesz później tłumaczyć własnej bezradności tylko tym, że ktoś do ciebie strzela.
W lutym premier mówił, że „każdy przyzwoity człowiek powinien wykluczać jakiekolwiek relatywizowanie kwestii pedofilii”. Trudno się z tym nie zgodzić. Ale właśnie dlatego pytanie wraca ze zdwojoną siłą w marcu.
Zresztą analiza reakcji w sieci pokazuje coś jeszcze bardziej interesującego. Debata bardzo szybko przestała być debatą o ofiarach, o państwie, o procedurach i o ochronie dzieci. Została przejęta przez opowieść o hipokryzji elit, o „podwójnych standardach”, o medialnym milczeniu, o ochronie swoich. To politycznie fatalna wiadomość dla obozu władzy, bo oznacza, że temat już dawno wyrwał się z lokalności. Kłodzko nie jest dziś dla wielu odbiorców Kłodzkiem. Jest symbolem zakłamania i zepsucia, ale z logiem Koalicji Obywatelskiej.
Gdy przeciwnik potrafi je opowiadać prościej niż ty
Koalicja Obywatelska przez lata korzystała z bardzo wygodnego podziału: po jednej stronie miała być nowoczesność, praworządność, wrażliwość, standardy; po drugiej – brutalna, cyniczna polityka prawicy. Afera z Kłodzka pokazuje jednak, że gdy dochodzi do twardego zderzenia z rzeczywistością, ten podział pęka. Nagle okazuje się, że to w obozie, który lubi pouczać innych, działa odruch partyjnej samoobrony. Że to tam uruchamia się mechanizm, by najpierw bagatelizować, potem przeczekać, później odciąć się od osoby, a na końcu oburzyć się, że sprawa jest „upolityczniana”.
Tyle że to nie przeciwnicy upolitycznili ją najbardziej. Upolityczniła ją sama KO, i to w chwili, gdy próbowała udawać, że polityki w tym nie ma.
Jeszcze bardziej kompromitująco wygląda to w zestawieniu z reakcją części mediów głównego nurtu. Część opinii publicznej nabiera przekonania, że temat o takiej wadze moralnej i politycznej był traktowany z wyraźnie mniejszą intensywnością niż analogiczne historie związane z Kościołem. Czuć z daleka, że mamy do czynienia z potężnym kryzysem zaufania. I znów: nie trzeba przyjmować wszystkich radykalnych tez o „zmowie” czy „świadomym tuszowaniu”, żeby zobaczyć polityczny skutek. W polityce często nie wygrywa ten, kto ma rację w szczegółach, ale ten, kto trafniej opisze intuicję społeczną. A intuicja społeczna jest dziś dla KO bezlitosna: gdy podobna sprawa dotyczyła Kościoła, od razu ruszyła moralna kanonada, a gdy dotyka własnego środowiska, zapadła ciężka cisza, z której dopiero po czasie wyłaniają się spóźnione komunikaty.
To właśnie ta rama jest dziś dla Tuska najgroźniejsza. Nie pojedynczy news. Nie jeden program telewizyjny. Nie nawet jedna szokująca historia. Najgroźniejsze jest to, że Kłodzko zaczyna funkcjonować jako dowód szerszej tezy o politycznej hipokryzji obozu władzy.
I tu dochodzimy do sprawy zasadniczej. KO mogłaby jeszcze ten kryzys ograniczyć, gdyby potraktowała go nie jako problem wizerunkowy, lecz jako problem ustrojowo-moralny. Gdyby zamiast uciekać w banał o „prywatnych decyzjach”, postawiła trzy twarde pytania: kto i kiedy wiedział o sygnałach alarmowych, dlaczego mimo to dopuszczono tę osobę do funkcji publiczno-politycznych oraz jakie procedury zostaną wprowadzone, by podobna kompromitacja nie mogła się powtórzyć. Innymi słowy: mniej PR-u, więcej brutalnej autodiagnozy.
To właśnie ta rama jest dziś dla Tuska najgroźniejsza. Nie pojedynczy news. Nie jeden program telewizyjny. Nie nawet jedna szokująca historia. Najgroźniejsze jest to, że Kłodzko zaczyna funkcjonować jako dowód szerszej tezy o politycznej hipokryzji obozu władzy.
Koalicja Obywatelska spojrzała – i odwróciła wzrok.
Brak autorefleksji! Właśnie tego obóz Tuska zdaje się bać najbardziej. Bo uczciwe rozliczenie musiałoby uderzyć nie tylko w jedną postać z lokalnego marginesu, ale w cały system partyjnego samozadowolenia. W mechanizm, który premiuje lojalność, znajomości, zdjęcia, kampanijną przydatność i „naszość”, a zbyt rzadko zadaje pytanie o rzeczywiste sygnały ostrzegawcze. Polityczna machina nie lubi takich pytań, bo one psują komfort. Tyle że właśnie ten komfort dziś eksplodował.
W tej historii najbardziej uderzające jest bowiem nie tylko to, co wydarzyło się w Kłodzku, lecz to, jak szybko obóz władzy pokazał, że z własnym cieniem radzi sobie znacznie gorzej niż z cudzym. A to zawsze jest moment prawdy. Partie polityczne najwięcej mówią o sobie nie wtedy, gdy punktują przeciwnika, lecz wtedy, gdy muszą spojrzeć we własne brudy.
To dlatego afera z Kłodzka nie jest wyłącznie kryminalnym dramatem ani tylko lokalnym skandalem. Jest politycznym lustrem. A w tym lustrze Donald Tusk i jego formacja nie widzą dziś twarzy „lepszej polityki”. Widzą twarz obozu, który bardzo lubi mówić o standardach, dopóki standardy nie zaczynają boleć jego samego.
W polityce bywają skandale, które niszczą notowania. I bywają takie, które niszczą legendę. Kłodzko jest dla Koalicji Obywatelskiej właśnie tym drugim przypadkiem.
Justyna Walewska